Toplantı sürüyor, kameranız açık. Bir yandan dinliyor, bir yandan bir maile cevap yazıyorsunuz. Tam o sırada biri adınızı söylüyor: “Sen ne düşünüyorsun?” Ve son iki dakikada ne konuşulduğuna dair hiçbir fikriniz yok.
Çoğumuz multitasking’i bir yetenek olarak görürüz. Oysa beyin, dikkat gerektiren iki işi gerçekten aynı anda yapmaz. Yaptığı şey, ikisi arasında çok hızlı gidip gelmektir ve her geçişin bir bedeli vardır.
Beyin aslında ne yapıyor?
Yürürken konuşmak gibi otomatikleşmiş işleri birlikte yapabiliriz. Ama iki işin ikisi de düşünmeyi gerektiriyorsa, dikkat birinden diğerine aktarılır. Bu geçişlerde beyin her seferinde “hangi görevdeydim, kural neydi” bilgisini yeniden yükler.
Araştırmalar bu geçişin zaman kaybı yarattığını ve görevler karmaşıklaştıkça kaybın büyüdüğünü gösteriyor (Rubinstein, Meyer & Evans, 2001). Tek tek küçük görünen bu kayıplar, gün boyunca yüzlerce geçişte birikir.
Multitasking’in arkasındaki 4 beceri
Herkes aynı ölçüde zorlanmaz. Farkı belirleyen dört bilişsel beceri var:
- Bölünmüş dikkat: İki bilgi akışını aynı anda takip edebilmek. Toplantıyı dinlerken not almak bu beceriyi ister.
- Yön değiştirme: Bir görevden diğerine hızla ve hatasız geçebilmek. Geçiş maliyetini en çok bu beceri belirler.
- Ketleme: Bildirim sesine, gelen mesaja hemen bakma dürtüsünü durdurabilmek.
- Çalışma belleği: Bıraktığınız görevde nerede kaldığınızı akılda tutabilmek. Kapasite dolduğunda döndüğünüzde “nerede kalmıştım” diye baştan başlarsınız.
“Ben multitasking’de iyiyim” diyenler
Kendini en iyi çoklu görevçi sanan kişi, çoğu zaman en çok bedel ödeyendir. Sık sık birden fazla medyayı aynı anda kullananların, ilgisiz bilgiyi filtrelemede ve görev değiştirmede daha zayıf performans gösterdiği bulundu (Ophir, Nass & Wagner, 2009).
Gerçekten iki zor işi birlikte kayıpsız yürütebilen “süper görevçiler” var, ama çok azlar. Bir araştırmada katılımcıların yalnızca yüzde 2,5 kadarı araç kullanımı simülasyonu ile zor bir bellek görevini performans kaybı olmadan birlikte yapabildi (Watson & Strayer, 2010).
İş hayatında bedeli
- Hata: Geçişlerde bilgi düşer; yanlış kişiye giden mail, atlanan rakam, eksik kalan madde.
- Yavaşlık: İki işi sırayla yapmak, çoğu zaman ikisini karıştırarak yapmaktan daha kısa sürer.
- Yüzeysellik: Derin düşünme gerektiren işler sürekli bölündüğünde, hiçbiri o derinliğe ulaşamaz.
- Yorgunluk: Gün sonunda “hiçbir şey bitirmedim ama çok yoruldum” hissinin bir nedeni de bu geçişlerdir.
Becerilerinizi bilmek neden fark yaratır?
Bölünmüş dikkati güçlü biri toplantıda not almakta zorlanmaz; yön değiştirmesi zayıf biri için ise her bildirim pahalıdır. Hangi becerinin sizi yavaşlattığını bilmek, çalışma düzeninizi tahmine değil veriye göre kurmanızı sağlar.
[Genel Bilişsel Değerlendirme (GBD)], bölünmüş dikkat, yön değiştirme, ketleme ve çalışma belleği dahil [23 bilişsel beceriyi] 30–40 dakikada ölçer. Bilişsel Fitleşme antrenmanı bu sonuca göre kişiye özel kurulur ve bir BF Uzmanı eşliğinde yürütülür. [Kurumlar] için de aynı yaklaşım ekip bazında uygulanabilir.
Yarından itibaren deneyebileceğiniz 5 şey
- Görevleri grupla: Mailleri gün boyunca değil, belirli saatlerde toplu cevaplayın.
- Bildirimleri kapat: Derin çalışma sırasında telefon ekranı aşağı değil, başka bir odada olsun.
- Tek sekme kuralı: Bir iş için gereken pencere dışındakileri kapatın.
- Bırakırken not al: Bir işi yarıda bırakmak zorundaysanız bir sonraki adımı tek cümleyle yazın; dönüşte çalışma belleğini yeniden yüklemek kolaylaşır.
- Toplantıda yalnızca toplantı: Kamera açıkken mail yazmak hem toplantıyı hem maili yarım bırakır.
Sizi en çok hangi geçiş yoruyor? [GBD ile 23 bilişsel becerinizi ölçün], antrenmanınızı ya da ekibinizin programını veriye göre kurun.
İlgili yazı: Yeni Bir Dil Öğrenirken Beyninizde Hangi Beceriler Çalışır?
Sıkça sorulan sorular
Multitasking gerçekten mümkün mü? Otomatikleşmiş işlerde evet; düşünme gerektiren iki işte genellikle hayır. Beyin bu durumda iki görev arasında hızla geçiş yapar ve her geçiş zaman ile doğruluk kaybına yol açar.
Multitasking verimliliği düşürür mü? Çoğu durumda evet. Görev değiştirmenin zaman maliyeti olduğu ve görevler karmaşıklaştıkça bu maliyetin arttığı araştırmalarla gösterilmiştir.
Multitasking’de iyi olmak hangi becerilere bağlı? Başlıca bölünmüş dikkat, yön değiştirme, ketleme ve çalışma belleğine. Bu becerilerin her biri kişiden kişiye farklıdır ve ölçülebilir.
Odaklanma becerisi geliştirilebilir mi? Bilişsel beceriler sabit değildir. Düzenli, kişiye özel ve zorluğu performansa göre ayarlanan antrenmanlar, çalışılan becerilerde gelişimi hedefler; ilerleme yeniden ölçümle takip edilir.
Kaynaklar:
- Rubinstein, J. S., Meyer, D. E., & Evans, J. E. (2001). Executive control of cognitive processes in task switching. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance.
- Ophir, E., Nass, C., & Wagner, A. D. (2009). Cognitive control in media multitaskers. PNAS.
- Watson, J. M., & Strayer, D. L. (2010). Supertaskers: Profiles in extraordinary multitasking ability. Psychonomic Bulletin & Review.

Recent Posts
Çocuğunuz Bildiği Soruyu Sınavda Neden Yanlış Yapıyor?
Yeni Bir Dil Öğrenirken Beyninizde Hangi Beceriler Çalışır?
Çoklu Görev (Multitasking) Efsane mi?
Kategoriler
Tag Cloud
Bilişsel Fitleşme, nöropsikolojik testlere dayanan bir bilişsel ölçme ve antrenman programıdır. Zihnin 20’den fazla becerisini ölçer ve kişiye özel antrenmanlarla bilişsel becerileri geliştirir.
Bir AyThink Gelişim markasıdır.
Bizimle İletişime Geçin
0 530 265 25 18
info@bilisselfitlesme.com